श्रवण कुमार यादव
कङ्क्रिटका गगनचुम्बी भवनहरू, चौडा सडक, र हातहातमा अत्याधुनिक स्मार्टफोन। बाहिरबाट हेर्दा आधुनिक समाज जति झल्झलाकार र समृद्ध देखिन्छ, भित्रभित्रै त्यति नै खोक्रो र एकाङ्की बन्दै गइरहेको छ। आजको युगमा हामी सबैसँग ‘कनेक्टेड’ त छौँ, तर कोहीसँग ‘नजिक’ छैनौँ। प्रविधिको सञ्जालले संसारलाई सानो त बनायो, तर मानिसको मनलाई भने झन् टाढा धकेलिदियो। भौतिक विकासको यो दौडमा हामीले एउटा यस्तो अमूल्य सम्पत्ति गुमाउँदैछौँ, जसले मानव सभ्यतालाई जीवन्त राखेको थियो, त्यो हो सहानुभूति र आत्मीयता।
एउटा कारुणिक दृश्य र आधुनिक क्रूरता केही समयअघि राजधानीको एउटा व्यस्त सडकको चोकमा एक वृद्धा सामानको गरुङ्गो झोला बोक्न नसकेर लड्नुभयो। वरिपरि सयौँ मानिसहरू थिए। कसैको हातमा महँगा मोबाइल थिए त कोही आफ्नो गन्तव्यतर्फ हतारिँदै थिए। तर, विडम्बना! ती वृद्धालाई उठाउन र उनको छरिएको सामान टिपिदिन कसैले फुर्सद पाएनन्। केही तन्नेरीहरू भने मोबाइल निकालेर त्यस दृश्यको ‘भिडियो’ बनाउन व्यस्त थिए, ताकि सामाजिक सञ्जालमा ‘भ्युज’ र ‘लाइक्स’ कमाउन सकियोस्।
“हामीले अरूको दुःखमा भावुक हुन त बिर्सियौँ नै, कसैको पीडालाई आफ्नो डिजिटल सन्तुष्टिको माध्यम बनाउनेसम्मको असंवेदनशील समाज निर्माण गरिरहेका छौँ।”
यो कुनै एउटा छिटफुट घटना होइन, बल्कि आधुनिक समाजको ऐना हो। हामी अरूको पीडाप्रति कति उदासीन बन्दै गएका छौँ भन्ने कुराको यो ज्वलन्त उदाहरण हो।
परम्परागत नेपाली समाज चौतारी, पँधेरो, र आँगनमा कस्टुमर जोडिएको थियो। छरछिमेकमा कसैलाई दुःख पर्दा सिङ्गो गाउँ उर्लेर आउँथ्यो। अरूको आँसु पुछ्नु र कसैको ओठमा मुस्कान ल्याउनुलाई धर्म मानिन्थ्यो। तर, सहरीकरण र पश्चिमा ‘व्यक्तिवादी’ सोचको अन्धाधुन्ध सिको गर्दा आज हाम्रो ‘हामी’ भन्ने भावना ‘म, मेरो र मलाई’ मा खुम्चिएको छ।
विभिन्न मनोवैज्ञानिक अध्ययनहरूका अनुसार, सामाजिक सञ्जालमा दैनिक घण्टौँ बिताउने मानिसहरूमा वास्तविक जीवनको सहानुभूति र सामाजिक सीपहरू तीव्र रूपमा घट्दै गएका छन्। स्क्रिनको पछाडि बसेर ‘लाइक’ र ‘हार्ट’ इमोजि पठाउन सजिलो छ, तर अगाडि बसेको मानिसको आँखामा लुकेको उदासी पढ्न आजको पुस्ता असमर्थ बन्दैछ।
सहानुभूति र आत्मीयता केवल नैतिक कुरा मात्र होइनन्, यो मानव मानसिक स्वास्थ्यको मेरुदण्ड हो। आत्मीय सम्बन्धहरूको कमीका कारण आधुनिक सहरहरूमा डिप्रेसन र एक्लोपनको महामारी फैलिँदैछ। जब समाजबाट सहानुभूति हराउँछ, तब मानिसमा रिस, अहंकार र असहिष्णुता बढ्छ। सानो-सानो कुरामा हुने झगडा र सडक हिंसा यसैका परिणाम हुन्। आफ्नै आमाबुबालाई बोझ ठान्ने र उनीहरूको भावना नबुझ्ने प्रवृत्तिका कारण आज देशका कुनाकुनामा वृद्धाश्रमहरू भरिँदैछन्।
“सहानुभूति भनेको अरूको जुत्तामा आफ्नो खुट्टा राखेर हेर्नु हो। जब हामी अरूको ठाउँमा उभिएर सोच्न छाड्छौँ, तब हामी मानिस त रहौँला तर मानवता हराउनेछ।”
हामीले विकास र प्रविधिलाई अँगाल्दै गर्दा आफ्ना मौलिक संस्कार, आत्मीयता र मानवीय मूल्यहरूलाई चटक्कै बिर्सन मिल्दैन। यसका लागि परिवार र साथीभाइसँग मोबाइल थाती राखेर प्रत्यक्ष कुराकानी गर्ने बानी बसालौँ। विद्यालय र घरमा केवल ‘नम्बर’ ल्याउने प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, अरूलाई सहयोग गर्ने र दयालु बन्ने शिक्षा दिऊँ। छरछिमेकमा हुने सुख-दुःखमा सहभागी हुने र एकापसमा जोडिने परम्परालाई ब्युँताऔँ।
आधुनिक हुनु भनेको ढुङ्गाको मुटु हुनु होइन। चिल्ला गाडी र आधुनिक महलहरूले तब मात्र सार्थकता पाउँछन्, जब त्यहाँ बस्ने मानिसहरूको मनमा दया, करुणा र आत्मीयताको वास हुन्छ।
सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो।
