हान शुओ
यस वर्ष चीनले गरिबी न्यूनीकरणसँग सम्बन्धित दुई महत्वपूर्ण उपलब्धिको स्मरण गरिरहेको छ। पहिलो, व्यवस्थित र व्यापक स्तरमा गरिबी न्यूनीकरण अभियान सुरु भएको ४० वर्ष पूरा भएको अवसर हो भने दोस्रो, चीनका पूर्वी र पश्चिमी क्षेत्रबीच गरिबी न्यूनीकरणका लागि सहकार्य तथा साझेदारी कार्यक्रम सुरु भएको ३० वर्ष पूरा भएको अवसर हो।
विश्वभरका विद्वान् र विज्ञहरूको साझा निष्कर्षअनुसार चीनले मानव विकासको सबैभन्दा जटिल चुनौतीमध्ये एक-अत्यधिक गरिबी-सफलतापूर्वक अन्त्य गरेको छ। गरिबी न्यूनीकरणमा चीनले हासिल गरेको ऐतिहासिक उपलब्धिले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट व्यापक प्रशंसा पाएको छ र विश्वव्यापी गरिबी व्यवस्थापनका लागि व्यवहारिक तथा प्रमाणमा आधारित अनुभव प्रदान गरेको छ।
पछिल्ला केही दशकमा चीनले ८० करोडभन्दा बढी नागरिकलाई गरिबीबाट मुक्त गराएको छ, जुन विश्व इतिहासकै अभूतपूर्व उपलब्धि मानिन्छ।
पाकिस्तानको सस्टेनेबल डेभलपमेन्ट पोलिसी इन्स्टिच्युटका विद्वान् हसन दाउद बट्टका अनुसार चीनले जनतालाई केन्द्रमा राखेर गरिबी न्यूनीकरणको यस्तो मार्ग अवलम्बन गर्यो, जुन परम्परागत पश्चिमी सहायता मोडलभन्दा निकै फरक छ।
आर्थिक उपलब्धिमा मात्र सीमित नभई चीनको चरम गरिबीमाथिको विजय विश्व मानवअधिकारको क्षेत्रमा पनि महत्वपूर्ण प्रगति हो। यसले खाद्य सुरक्षा, आवास, यातायात, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र रोजगारीजस्ता आधारभूत क्षेत्रमा जनजीवनमा उल्लेखनीय सुधार ल्याएको छ र विकासको मौलिक अधिकार सुनिश्चित गरेको छ।
कम्बोडियन चाइनिज इभोलुसन रिसर्चर एसोसिएसनका अध्यक्ष चिया मुनिरिथका अनुसार चीनको गरिबी न्यूनीकरण सिद्धान्त एकतर्फी सहयोगबाट आत्मनिर्भर विकास क्षमता अभिवृद्धितर्फ विकसित भएको हो।
चीनले गरिबी न्यूनीकरणलाई जनताको आत्मविश्वास, सीप विकास र उत्पादनशीलतासँग जोडेर परम्परागत कल्याणकारी प्रणालीमा देखिने परनिर्भरताको समस्या टारेको छ।
यस अनुभवले विश्वलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—गरिबी अन्त्य केवल बाह्य सहयोगबाट सम्भव हुँदैन। दीर्घकालीन रूपमा व्यक्तिलाई सशक्त बनाउने र स्थानीय सम्भावनालाई उपयोग गर्ने संयन्त्र निर्माण गर्न आवश्यक हुन्छ।
ब्राजिलको फ्लुमिनेन्से फेडरल युनिभर्सिटीका प्राध्यापक तथा अन्तर्राष्ट्रिय मामिला विज्ञ इभान्द्रो मेनेजेस दे कार्भाल्होका अनुसार चीनले गरिबीलाई कमजोर पूर्वाधार, शिक्षा र स्वास्थ्य सेवामा सीमित पहुँच तथा अविकसित बजार प्रणालीलगायतका विभिन्न कारणको संयुक्त परिणामका रूपमा बुझेको छ।
उनका अनुसार गरिबी न्यूनीकरणलाई राष्ट्रिय रणनीतिको स्तरमा पुर्याउँदै औद्योगिक विकास, क्षेत्रीय सहकार्य र सांस्कृतिक प्रगतिलाई समन्वित रूपमा अघि बढाउनु चीनको सफलताको प्रमुख आधार बनेको हो।
हसन दाउद बट्टले ‘लक्षित गरिबी न्यूनीकरण’ (Targeted Poverty Alleviation) लाई चीनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण नवप्रवर्तनका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। तथ्यांकमा आधारित यस पद्धतिले गरिब परिवारको सूक्ष्म पहिचान, आवश्यकताअनुसार सहयोग तथा प्रभावकारी अनुगमनमार्फत स्रोतसाधनको उचित परिचालन सुनिश्चित गरेको छ। साथै, ग्रामीण पूर्वाधार, ढुवानी, बजार पहुँच तथा न्यून आय भएका समूहका लागि सीप विकासमा उल्लेखनीय सुधार गरेको छ।
चीनले संयुक्त राष्ट्रसंघको सन् २०३० दिगो विकास एजेन्डाअन्तर्गतको गरिबी न्यूनीकरण लक्ष्य निर्धारित समयभन्दा १० वर्षअघि नै पूरा गरेको छ। विश्वव्यापी गरिबी न्यूनीकरण उपलब्धिमध्ये ७० प्रतिशतभन्दा बढी योगदान चीनको रहेको मानिन्छ। यसले चीनलाई विश्व गरिबी व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण नमुनाका रूपमा स्थापित गरेको छ।
विश्वका विज्ञहरूको साझा धारणा छ कि चीनले सिद्धान्त र व्यवहार दुवै स्तरमा विश्वव्यापी गरिबी न्यूनीकरण तथा दिगो विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ, जसबाट विकासशील मुलुकहरूले दीर्घकालीन लाभ लिइरहेका छन्।
सन् २०२६ मे २७ मा आयोजित विश्व गरिबी न्यूनीकरण तथा विकास मञ्चमा चीनले ५३ देश र नौ अन्तर्राष्ट्रिय संस्थासँग मिलेर विश्वव्यापी गरिबी न्यूनीकरण तथा विकास साझेदारी (Global Partnership for Poverty Alleviation and Development) को संयुक्त घोषणा गरेको थियो। यो पहललाई अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी न्यूनीकरण अभियानको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।
आगामी दिनमा यो साझेदारीले गरिबी न्यूनीकरणका अनुभव, व्यवहारिक प्रविधि र जनशक्ति विकास कार्यक्रमहरूको नियमित आदानप्रदानका लागि प्रभावकारी मञ्चका रूपमा काम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। साथै, चीनको अनुभवलाई विश्वव्यापी रूपमा अझ व्यापक रूपमा फैलाउन यसले सहयोग गर्नेछ।
जुनकाओ (Juncao) चीनमा च्याउ खेतीका लागि विकास गरिएको विशेष घाँस हो। तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रवर्द्धन भइरहेको छ। सन् २०१७ मा यसलाई चीन–संयुक्त राष्ट्रसंघ शान्ति तथा विकास कोषअन्तर्गतका प्रमुख परियोजनामा समावेश गरिएको थियो। हाल यो प्रविधि विश्वका १०० भन्दा बढी देश तथा क्षेत्रमा विस्तार भइसकेको छ।
फुजियान कृषि तथा वन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक तथा जुनकाओ प्रविधिका आविष्कारक लिन झान्सीका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमा चीनले यस प्रविधिलाई स्थानीयकरण, सरलीकरण र मानकीकरण गर्दै विपन्न समुदायलाई विकास कार्यक्रममा सहज रूपमा सहभागी गराउने नीति अपनाएको छ।
गरिबी न्यूनीकरण र रोजगारी सिर्जनासँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित यी परियोजनाले स्थानीय समुदायको जीवनस्तर सुधार गर्नुका साथै विकासशील देशहरूमा व्यापक प्रशंसा पाएका छन्।
अफ्रिकन एकेडेमी अफ साइन्सेसका फेलो तथा चाइनिज एकेडेमी अफ एग्रिकल्चरल साइन्सेस अन्तर्गतको नेसनल नानफान रिसर्च इन्स्टिच्युटका वरिष्ठ सल्लाहकार फेलिक्स डापारे डाकोराका अनुसार चीनले विभिन्न माध्यमबाट अफ्रिकी मुलुकहरूसँग आफ्नो गरिबी न्यूनीकरण अनुभव साझा गर्दै व्यवहारिक सहकार्यलाई निरन्तर विस्तार गरिरहेको छ।
चीनले अफ्रिकामा २० भन्दा बढी कृषि प्रविधि प्रदर्शन केन्द्र स्थापना गरेको छ, ३०० भन्दा बढी कृषि प्रविधि हस्तान्तरण गरेको छ तथा उन्नत बीउ, कृषि यान्त्रिकीकरण र प्राविधिक तालिमसम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ। साथै, चीन र अफ्रिकी देशहरूले पूर्वाधार विकास, औद्योगिक विस्तार र सार्वजनिक सेवा एकीकृत गर्ने नमुना गरिबी न्यूनीकरण गाउँहरू स्थापना गरेका छन्, जसलाई अन्य स्थानमा पनि विस्तार गर्न सकिने नमुनाका रूपमा हेरिएको छ।
डाकोराले भने, “चीनले आफ्नै लागि गरिबीबाट बाहिर निस्कने प्रभावकारी मार्ग मात्र निर्माण गरेको छैन, उसले आफ्नो अनुभवलाई विश्वको साझा सार्वजनिक सम्पत्तिमा रूपान्तरण गर्दै विश्वव्यापी गरिबी व्यवस्थापन र मानवजातिको साझा विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पनि पुर्याएको छ।”
स्रोतः पिपुल्स डेली
सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो ।
