बेइजिङ। गत मे महिनामा रुसी राष्ट्रपति Vladimir Putin चीनको नियमित औपचारिक भ्रमणमा रहेका बेला चीन र रुसले शिक्षा क्षेत्रमा विविध सहमति तथा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए। दुवै देशका राष्ट्राध्यक्षले संयुक्त रूपमा चीन–रुस शिक्षा वर्ष (China-Russia Years of Education) को उद्घाटन गरेका थिए।
संयुक्त घोषणापत्रमा दुवै देशले उच्च शिक्षा, शैक्षिक अनुसन्धान तथा विश्वविद्यालयहरूबीच प्रत्यक्ष साझेदारीलाई थप सुदृढ बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए।
पुटिनको भ्रमणका क्रममा चीनका Peking University, Harbin Institute of Technology, Sichuan University र Beijing Foreign Studies University तथा रुसका Moscow State University, Moscow Institute of Physics and Technology, Peoples’ Friendship University of Russia र Saint Petersburg State University लगायतका प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयहरूले कम्तीमा छवटा महत्वपूर्ण सहकार्य सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए।
महानगर केन्द्रित विश्वविद्यालयहरूको बढ्दो सहभागिता
यसअघि चीन–रुस विश्वविद्यालय साझेदारी मुख्यतः दुवै देशका सीमावर्ती क्षेत्रका शैक्षिक संस्थामा सीमित थियो। प्रतिष्ठित तथा उच्च श्रेणीका विश्वविद्यालयहरूको सहभागिता अपेक्षाकृत न्यून थियो। तर पछिल्ला सम्झौताले पश्चिमी रुसका महानगर क्षेत्र तथा चीनका पूर्वी र दक्षिणी क्षेत्रका प्रमुख विश्वविद्यालयहरू सक्रिय रूपमा सहकार्यमा जोडिन थालेको संकेत दिएका छन्।
भविष्यका नेतृत्व विकासमा जोड
दुवै राष्ट्राध्यक्षले उच्च शिक्षामा विशेष जोड दिनुको कारण स्पष्ट छ। सार्वजनिक तथा निजी क्षेत्रका भावी नेतृत्व तयार गर्न युवा पुस्तामा पर्याप्त लगानी नगरी चीन–रुस सम्बन्धको वर्तमान स्तरलाई कायम राख्न वा अझ उचाइमा पुर्याउन कठिन हुने विश्लेषण गरिएको छ।
विद्यार्थी आदानप्रदान तीव्र रूपमा बढ्दै
हाल चीनका उच्च शिक्षण संस्थामा करिब २१ हजार रुसी विद्यार्थी अध्ययनरत छन् भने रुसका विश्वविद्यालयहरूमा ६६ हजार चिनियाँ विद्यार्थी अध्ययन गरिरहेका छन्।
समग्र संख्याले हेर्दा यो आदानप्रदान ठूलो नदेखिए पनि पछिल्ला दुई दशकमा विद्यार्थी आदानप्रदानको आकार दश गुणाभन्दा बढी विस्तार भएको तथ्य उल्लेखनीय मानिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिले सहकार्यलाई थप गति
सन् २०२२ पछि रुसमाथि पश्चिमी देशहरूले विभिन्न प्रतिबन्ध लगाएपछि युरोप र उत्तर अमेरिकाका विश्वविद्यालयसँगको सहकार्य कमजोर भएको छ। रुसी विद्यार्थीहरूलाई औपचारिक रूपमा प्रतिबन्ध नलगाइए पनि शुल्क, भिसा, बैंकिङ सेवा तथा यात्रासम्बन्धी अनिश्चितताले उनीहरूलाई वैकल्पिक गन्तव्य खोज्न बाध्य बनाएको छ।
चीनमाथि त्यही स्तरका प्रतिबन्ध नलागे पनि अमेरिका लगायतका पश्चिमी मुलुकसँग बढ्दो भूराजनीतिक तनाव, सुरक्षा चिन्ता तथा भिसा नीतिमा आएको परिवर्तनका कारण चिनियाँ विद्यार्थीहरूको केही उच्चस्तरीय शैक्षिक कार्यक्रम तथा अनुसन्धान प्रयोगशालामा पहुँच सीमित भएको छ।
यही परिवेशमा चीन धेरै रुसी विद्यार्थीका लागि प्रमुख शैक्षिक गन्तव्य बनेको छ।
२६० संयुक्त शैक्षिक कार्यक्रम
हाल चीन र रुसबीच स्नातक, स्नातकोत्तर तथा संयुक्त शिक्षण संस्थासहित २६० वटा सक्रिय शैक्षिक साझेदारी कार्यक्रम सञ्चालनमा रहेका छन्।
रुस चीनमा संयुक्त विश्वविद्यालय स्थापना गर्न सफल हुने सीमित मुलुकमध्ये एक बनेको छ। पछिल्ला वर्षमा भएका प्रगतिले संयुक्त शैक्षिक परियोजनाको संख्याका आधारमा रुसलाई चीनका प्रमुख साझेदार राष्ट्रमध्ये स्थापित गरेको छ।
भाषा अझै मुख्य चुनौती
सहकार्य विस्तार भए पनि भाषा सबैभन्दा ठूलो चुनौतीका रूपमा रहेको छ। प्रत्येक वर्ष एक लाखभन्दा बढी चिनियाँ र रुसी नागरिकले एकअर्काको भाषा सिक्न थालेका छन्। चीनमा यो संख्या वार्षिक ७ प्रतिशत र रुसमा १२ देखि १५ प्रतिशत का दरले बढिरहेको छ।
यद्यपि विशेषज्ञहरूका अनुसार यो पर्याप्त छैन। विज्ञान, प्रविधि, इन्जिनियरिङ र गणित (STEM) शिक्षासँगै चिनियाँ र रुसी सभ्यता, संस्कृति, साहित्य तथा इतिहाससम्बन्धी अध्ययनलाई पनि समान प्राथमिकता दिन आवश्यक रहेको औंल्याइएको छ।
दीर्घकालीन लगानीको प्रतिफल
चीन र रुस दुवैको आफ्नै सुदृढ शैक्षिक परम्परा भएकाले संस्थागत परिवर्तन सहज छैन। त्यसैले विश्वविद्यालय सहकार्य विस्तार गर्नु चुनौतीपूर्ण मानिन्छ।
यद्यपि उच्च शिक्षामा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य तत्काल प्रतिफल दिने क्षेत्र नभए पनि राष्ट्रहरूबीच दीर्घकालीन मित्रता, पारस्परिक सम्मान र विश्वास निर्माणका लागि यो अपरिहार्य आधार भएको विश्लेषण गरिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार गहिरो समझदारीबिना दीर्घकालीन सम्मान सम्भव हुँदैन, र त्यस्तो समझदारी निरन्तर अध्ययन तथा शैक्षिक आदानप्रदानबाट मात्र विकसित हुन्छ।
सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो ।
