खेमराज न्यौपाने
मानिसको जीवनमा धेरै सम्बन्धहरू आउँछन्– साथी, प्रेम, श्रीमान्–श्रीमती, दाजुभाइ, दिदीबहिनी, आफन्त र समाज। तर एउटा सम्बन्ध यस्तो हुन्छ, जसको स्थान संसारको कुनै पनि धन, पद वा प्रसिद्धिले लिन सक्दैन। त्यो सम्बन्ध हो आमा र बुबाको।
जब एउटा शिशुले यो संसारमा पहिलोपटक आँखा खोल्छ, उसले संसारलाई चिन्दैन, समाजलाई बुझ्दैन र भाषा बोल्न सक्दैन। उसलाई केवल एउटै कुरा थाहा हुन्छ– आफ्नो आमाको स्पर्श र बाबुको सुरक्षा। त्यो न्यानोपन नै उसको पहिलो ब्रह्माण्ड हो।
आमाले नौ महिनासम्म आफ्नो शरीरभित्र बोकेर पीडा सहन्छिन्। हरेक रात पेटभित्र चलायमान सन्तानको भविष्यको सपना देख्छिन्। बुबा बाहिर पसिना बगाउँदै सन्तानको उज्यालो भोलिका लागि युद्ध लडिरहेका हुन्छन्। उनीहरूका आफ्ना चाहना, आफ्ना सपना र आफ्ना रहरहरू बिस्तारै मर्दै जान्छन्, तर सन्तानको सपना भने उनीहरूका आँखामा झन् चम्किँदै जान्छ।
एउटा बच्चा जब पहिलोपटक ताते–ताते गर्दै हिँड्न खोज्छ, लड्छ, फेरि उठ्छ— त्यो बेला उसको पछाडि हात फैलाएर उभिएका आमाबुबा हुन्छन्। बच्चाले “आमा” र “बाबा” भनेर बोल्ने ती शब्दहरू उनीहरूको जीवनको सबैभन्दा ठूलो पुरस्कार हुन्छन्। संसारले नदेखेको र नबुझेको त्याग उनीहरूले दिनरात गरिरहेका हुन्छन्।
आफू भोकै बसेर पनि सन्तानको पेट भरिदिने, आफू पुराना लुगा लगाएर पनि बच्चालाई नयाँ कपडा किनिदिने, बिरामी हुँदा रातभर निदाउन नपाएर सन्तानको टाउको समाइरहने हिम्मत केवल आमाबुबामा मात्र हुन्छ।
वास्तवमा घर नै बच्चाको पहिलो विद्यालय हो। विद्यालयको ढोका देख्नुअघि बच्चाले जीवनका आधारभूत पाठ घरमै सिकेको हुन्छ। कसरी बोल्ने, कसरी हिँड्ने, कसलाई सम्मान गर्ने, के राम्रो र के नराम्रो– यी सबै कुरा आमाबुबाले नै सिकाउँछन्। उनीहरूको व्यवहारले नै बच्चाको चरित्र निर्माण गर्छ।
आमाको माया केवल ममता होइन, त्यो एउटा यस्तो शक्ति हो जसले बच्चालाई संसारसँग जुध्न साहस दिन्छ। बुबाको कठोर अनुशासन केवल डर होइन, त्यो भविष्य सुरक्षित बनाउने अदृश्य कवच हो।
तर समय बदलिँदै गएको छ। आधुनिकताको भीडमा मानिसहरू यति व्यस्त र स्वार्थी बन्दै गएका छन् कि आफ्नै जीवनका जीवित देवताहरूलाई बिर्सन थालेका छन्। हिजो बाबुले आफ्नो शरीरको पसिना बेचेर सन्तानलाई पढाए। आमाले आफ्नो स्वास्थ्य बिग्रँदा पनि बच्चाको मुस्कान जोगाइन्। तर आज त्यही सन्तान “मेरो भविष्य”, “मेरो करियर”, “मेरो जीवन” भन्दै आमाबुबालाई एक्लो बनाएर टाढा जान थालेका छन्।
विदेश जाने सपना नराम्रो होइन। आफ्नो भविष्य बनाउनु गलत पनि होइन। तर त्यो यात्रामा आफ्नो जरा नै बिर्सिनु सबैभन्दा ठूलो दुःख हो। कहिल्यै कल्पना गरौँ— त्यो बुढो बाबु, जसले कहिल्यै आफ्नो थकान देखाएन, आज घरको कुनामा बसेर छोरा वा छोरीको फोनको प्रतीक्षा गरिरहेको हुन्छ। त्यो आमा, जसले बच्चालाई हल्का ज्वरो आउँदा रातभर जागा बसेकी थिइन्, आज आफैँ बिरामी हुँदा पनि “मेरो बच्चा व्यस्त होला” भन्दै आफ्नो पीडा लुकाइरहेकी हुन्छिन्।
कति पीडादायी हुन्छ त्यो क्षण, जब बाबुको काँपिरहेको हातले मोबाइल समाएर छोरा वा छोरीको तस्बिर हेर्छ! कति गहिरो चोट लाग्छ त्यो आमाको मनमा, जब सन्तानले महिनौँसम्म “आमा, तपाईं कस्तो हुनुहुन्छ?” भनेर समेत सोध्दैन! बुढेसकालमा आमाबुबालाई ठूलो घर, महँगो उपहार वा धेरै पैसा चाहिँदैन। उनीहरूलाई केवल आफ्ना सन्तानको साथ चाहिन्छ। दुई मीठा शब्द, थोरै समय र माया चाहिन्छ।
आज धेरै वृद्धाश्रमहरू भरिँदै गएका छन्। त्यहाँ बसेका हरेक आमाबुबाको आँखामा एउटै प्रश्न हुन्छ—“के हामीले सन्तानलाई धेरै माया गरेर गल्ती गर्यौँ?” यो प्रश्नले हरेक संवेदनशील हृदयलाई रुवाउँछ। किनकि जुन हातले बच्चालाई हिँड्न सिकायो, अन्तिम समयमा त्यही हात समात्ने कोही हुँदैन। जुन हातले बच्चा बिरामी हुँदा रातभर नसुती उसको टाउको सुमसुम्याउँथ्यो, आज आफैँ बिरामी हुँदा उसका सन्तान औषधि खुवाउन आउँदैनन्।
जुन आमाले आफ्नो बच्चालाई छातीमा टाँसेर संसारको हरेक आँधीबाट जोगाइन्, अन्तिम समयमा त्यही आमा एक्लै आँसु पुछिरहेकी हुन्छिन्। मानिसले संसार जितेर पनि के पाउँछ, यदि आफ्ना आमाबुबाको मन जित्न सकेन भने? धन, सम्पत्ति, पद र प्रतिष्ठा सबै क्षणिक हुन्। तर आमाबुबाको आशीर्वाद जीवनभर साथ दिने शक्ति हो। संसारका मन्दिर, मस्जिद, चर्च वा गुम्बामा भगवान् खोज्नुभन्दा पहिले आफ्ना आमाबुबाको अनुहार हेर्नुपर्छ। किनकि सन्तानका लागि जीवित भगवान् उनीहरू नै हुन्।
जीवनमा एउटा समय आउँछ, जब पैसा कमाउन सकिन्छ, घर बनाउन सकिन्छ, गाडी किन्न सकिन्छ। तर बितिसकेको समय फर्काउन सकिँदैन। एकपटक गुमेको आमाबुबाको साथ फेरि कहिल्यै पाइँदैन। त्यसैले, जबसम्म आमाबुबा जीवित छन्, उनीहरूलाई समय दिऔँ। उनीहरूको हात समातौँ। उनीहरूको दुःख बुझौँ। किनकि संसारमा यस्तो कुनै शब्द छैन, जसले आमाबुबाको ऋण तिर्न सकोस्।
एउटा सत्य कहिल्यै बदलिँदैन—
मानिस जति ठूलो भए पनि, जति सफल भए पनि, आमाबुबाको आँखामा ऊ सधैँ सानो बच्चा नै रहन्छ।
र संसारका सबै关系 (सम्बन्ध) टुटे पनि, आमाबुबाको माया कहिल्यै टुट्दैन।
सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो ।
