एलन म्याकफार्लेन
हालसालैसम्म मानवशास्त्र यस्तो विषय थिएन, जसबारे आम जनसंख्यालाई धेरै जानकारी होस्। पछिल्ला केही वर्षमा मात्र यो विषय निकै परिचित र लोकप्रिय भएको छ र विश्वविद्यालयहरूमा यस विषयको अध्ययन गर्न मानिसहरू उल्लेख्य सङ्ख्यामा जान थालेका छन्।
म करिब ४० वा ५० वर्षदेखि मानवशास्त्रीका रूपमा काम गर्दै आएको छु। म आफ्ना विद्यार्थीहरूलाई मानवशास्त्र भनेको ‘अर्काको अध्ययन’ हो भनेर बताउँछु। यो तुलना गर्ने आधारमा अन्य सभ्यता, अन्य समुदाय र अन्य समाजहरूको अध्ययन हो।
यो तुलनात्मक र समग्र प्रकृतिको हुन्छ- तपाईंले आफूले रुचि राखेको स्थानको अर्थतन्त्र वा राजनीतिक प्रणाली मात्र होइन, त्यहाँका सबै पक्षहरूलाई एकअर्कासँग जोडेर अध्ययन गर्नुहुन्छ। यो आफूले अध्ययन गरिरहेको समाजलाई गहिराइमा चिन्ने कुरामा आधारित हुन्छ। त्यसका लागि लामो समय त्यहाँ बसेर भाषा सिक्न सकिन्छ वा त्यहाँका मानिसहरूसँग गहिरो मित्रता र सम्पर्क स्थापित गर्न सकिन्छ।
तपाईं अर्को सभ्यताको विश्वदृष्टि, मानसिकता र नैतिकतालाई भित्रैबाट बुझ्नुहुन्छ र त्यसलाई आफ्नै समाजसँग तुलना गर्नुहुन्छ। यही कारणले कृत्रिम बुद्धिमत्ताको युगमा मानवशास्त्र उपयोगी छ। अहिले हामी कृत्रिम बुद्धिमत्ताले मानिसका रोजगारी समाप्त गरिदिने हो कि भनेर निकै चिन्तित छौँ। तर मानवशास्त्रलाई हेर्ने हो भने यसले तुरुन्तै देखाउँछ कि मानिसहरू स्वभावतः सधैँ अत्यधिक काममा डुबिरहने प्राणी होइनन्। ऐतिहासिक रूपमा मानव इतिहासको करिब ९५ प्रतिशत समयसम्म, अर्थात् करिब १० हजार वर्षअघि कृषि सुरु हुनुअघि र त्यसको केही हजार वर्षपछि पहिलो सभ्यताहरू विकसित नहुँदासम्म हामी शिकारी र सङ्कलकका रूपमा बाँच्यौँ र हाम्रो जीवन तुलनात्मक रूपमा फुर्सदिलो थियो।
औसतमा उनीहरूले हप्तामा करिब १५ देखि २० घण्टा मात्र शिकार र सङ्कलनमा बिताउँथे भन्ने अनुमान गरिन्छ- त्यसभन्दा बढी होइन। दुईचार दिनको कामले जीवनयापनका लागि आवश्यक सामग्री जुट्थ्यो। बाँकी पाँच दिन फुर्सदका गतिविधिमा बिताइन्थ्यो। बालबालिकासँग समय बिताउने, कुराकानी गर्ने वा यताउता घुम्ने गरिन्थ्यो। मानिसहरू यसरी पनि बाँच्न सक्छन्।
त्यसैले हामी यस्तो संसारमा फर्कन सक्छौँ, जहाँ प्रत्येक व्यक्तिले आफूले चाहेको खण्डमा हप्तामा दुई दिनजति रोचक काम गरोस्—त्यस्तो काम, जुन न त उबाऊ होस् न त तनावपूर्ण। अहिले दुर्लभ स्रोत बनेको अर्थपूर्ण कामलाई न्यायपूर्ण प्रणालीमार्फत समान रूपमा बाँड्न सकिन्छ।
र बाँकी समय अर्थपूर्ण सिर्जनात्मक कामका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ- चित्रकला, मित्रता, अन्य कला, हस्तकला, खेल, खेलकुद, लेखन वा आफूलाई मन पर्ने जुनसुकै कामका लागि। मानवशास्त्रले यस्तो सम्भावना रहेको देखाउँछ। धेरै अर्थमा यसले हामीलाई यही वर्ष वा पछिल्ला एकदुई वर्षका वर्तमान दुविधा र चिन्ताभन्दा बाहिर लैजान्छ- सम्पूर्ण मानव इतिहास र सम्पूर्ण विश्वतर्फ।
त्यहाँ पुगेर हामी विभिन्न समस्याका समाधानहरू देख्न सक्छौँ। कृत्रिम बुद्धिमत्ताले सिर्जना गरेका समस्यासँग मिल्दोजुल्दो समस्या पनि विगतमा देखिएका छन् र तिनका समाधानबाट हामी अहिले सिक्न सक्छौँ।
यो कुनै पहाड चढेर माथिबाट तल हेरेजस्तो हो। एउटा प्रसिद्ध भनाइ छ- समस्या जुन तहमा उत्पन्न भएको हो, त्यही तहमा बसेर त्यसको समाधान गर्न सकिँदैन। त्यसैले हामीले माथि उठ्नुपर्छ, बाहिर निस्कनुपर्छ र वर्तमान समस्याभन्दा पर हेर्नुपर्छ। मानवशास्त्रले हामीलाई संसारका विभिन्न भाग, विभिन्न समाधान र सम्पूर्ण इतिहासतर्फ लैजाने भएकाले त्यसो गर्न सहयोग गर्छ।
त्यसैले मलाई लाग्छ, यसले मनलाई शान्त पार्न सक्छ। म आफैँ पनि कुनै विशेष संकटको सामना गर्दा मानवशास्त्रबाट शान्ति पाउँछु। म आफैँलाई भन्छु, “ओहो, यस्तो त यसअघि पनि धेरै पटक भएको छ।”
यही कारणले सामाजिक सञ्जालमा मेरो कामको उद्देश्य अहिलेका युवा पुस्ताले सामना गरिरहेका उथलपुथलका बीच उनीहरूलाई केही सान्त्वना र शान्ति प्रदान गर्नु हो। रोग, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र भविष्यप्रतिको सामान्य अनिश्चितताका कारण युवाहरू दबाबमा छन्। चीन तथा अन्य ठाउँबाट आएका प्रश्नहरूको जवाफ दिँदा म यी सबै विषयलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गर्छु।
उनीहरूसँग कुरा गर्दा उनीहरूलाई होच्याएर नबोल्नु र बालबालिकालाई कम महत्त्वपूर्ण वा कम बुद्धिमान् नठान्नु पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। उनीहरूलाई कम कुरा थाहा हुन सक्छ, तर उनीहरू वयस्कहरूजत्तिकै प्रतिभाशाली र बुद्धिमान् हुन्छन्।
पुस्ताबीचको अन्तर भए पनि बालबालिकालाई हाम्रा समान मान्ने यो धारणा नै सियाओहोङ्सु (रेडनोट) जस्ता सामाजिक सञ्जालमा युवाहरू आकर्षित हुनुका कारणमध्ये एक हो।
यस पत्रिकाका पाठकहरू तथा चीनमा रहेका मेरा धेरै साथीहरूलाई धेरै चिन्तामुक्त, सुखी र सफल जीवनको शुभकामना व्यक्त गर्न पाउनु मेरो सौभाग्य हो।
लेखक क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयका मानवशास्त्रीय विज्ञानका अवकाशप्राप्त प्राध्यापक तथा किङ्स कलेज, क्याम्ब्रिजका आजीवन फेलो हुनुहुन्छ। उहाँ रेडनोट, डोयिन र बिलिबिलीजस्ता सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्ममा सामग्री सिर्जनाकर्ताका रूपमा पनि सक्रिय हुनुहुन्छ।
स्रोतः चाइनाडेली
सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो ।
