सबिन प्रियासन
नेपाल आर्थिक विकास र समृद्धिको यात्रामा अघि बढिरहेको मुलुक हो। तर अपेक्षित उपलब्धि हासिल गर्न अझै धेरै चुनौतीहरू विद्यमान छन्। बेरोजगारी, गरिबी, वैदेशिक रोजगारीप्रतिको अत्यधिक निर्भरता, कृषि उत्पादनमा कमी, स्थानीय उत्पादनको कमजोर बजार र युवाशक्तिको पलायन जस्ता समस्या समाधान गर्न अब विकासको नयाँ मोडेल आवश्यक छ। यस्तो अवस्थामा टोलटोलमा र वडा वडामा उद्यमशील कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु नै समृद्धिको दिगो आधार बन्न सक्छ।
विकासको वास्तविक सुरुवात केन्द्रबाट होइन, स्थानीय तह र समुदायबाट हुन्छ। प्रत्येक टोल र प्रत्येक वडामा रहेका स्रोत, सीप, सम्भावना र जनशक्तिलाई परिचालन गरेर उत्पादन, रोजगारी र आय वृद्धि गर्न सकिन्छ। स्थानीय सरकार नागरिकसँग सबैभन्दा नजिकको सरकार भएकाले उनीहरूले उद्यमशीलतालाई प्राथमिकतामा राखेर योजना निर्माण र कार्यान्वयन गर्नुपर्छ।
नेपालका अधिकांश गाउँ र सहरमा कृषि, पशुपालन, मौरीपालन, माछापालन, च्याउ खेती, तरकारी उत्पादन, फलफूल खेती, हस्तकला, घरेलु उद्योग, पर्यटन तथा सेवा क्षेत्रका प्रशस्त सम्भावना छन्। तर ती सम्भावनालाई व्यवसायमा रूपान्तरण गर्ने वातावरण पर्याप्त छैन। यदि प्रत्येक वडाले आफ्नो भौगोलिक विशेषता अनुसार कम्तीमा पाँचदेखि दश वटा प्राथमिक उद्यम छनोट गरी नागरिकलाई तालिम, सहुलियत ऋण, प्रविधि, बजारीकरण र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउने हो भने हजारौं नयाँ उद्यमी तयार हुन सक्छन्।
उद्यमशीलता भनेको केवल व्यापार गर्नु मात्र होइन, नयाँ सोच, सिर्जनशीलता, जोखिम व्यवस्थापन र अवसरको सदुपयोग पनि हो। स्थानीय युवाहरूलाई स्वरोजगारतर्फ आकर्षित गर्न विद्यालय तहदेखि नै उद्यमशील शिक्षाको सुरुवात गर्नुपर्छ। व्यवहारिक शिक्षा, सीपमूलक तालिम र उत्पादनसँग जोडिएको सिकाइले भविष्यका सक्षम उद्यमी उत्पादन गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
हरेक वडामा उद्यम विकास केन्द्र स्थापना गर्न सकिन्छ। यस्ता केन्द्रहरूले व्यवसाय छनोट, परियोजना निर्माण, तालिम, व्यवसाय दर्ता, वित्तीय पहुँच, उत्पादनको गुणस्तर सुधार र बजार व्यवस्थापनमा सहयोग गर्न सक्छन्। यसले नयाँ व्यवसाय सुरु गर्न चाहने युवालाई सहज वातावरण प्रदान गर्नेछ।
महिलाहरूलाई उद्यमशीलतामा जोड्नु पनि अत्यन्त आवश्यक छ। घरमै बसेर सञ्चालन गर्न सकिने घरेलु उद्योग, सिलाइ–कटाइ, ढाका तथा हस्तकला, खाद्य प्रशोधन, अचार, जुस, धूपबत्ती, अगरबत्ती, बेकरी, दुग्धजन्य उत्पादन, डिजिटल सेवा लगायतका क्षेत्रमा महिलाहरूको सहभागिता बढाउन सकिन्छ। आर्थिक रूपमा सक्षम महिला परिवार र समाजको समृद्धिको आधार हुन्।
वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवासँग अनुभव, सीप र केही पूँजी हुन्छ। उनीहरूलाई स्थानीय तहले व्यवसाय स्थापना गर्न विशेष सहुलियत, परामर्श र बजार उपलब्ध गराउन सके विदेशमा सिकेको ज्ञान स्वदेशमै उपयोग हुन सक्छ। यसले वैदेशिक पलायन कम गर्नुका साथै स्थानीय अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउँछ।
कृषिलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोडेर व्यावसायिक बनाउनुपर्ने आवश्यकता झन् बढेको छ। उत्पादन मात्र गरेर हुँदैन, प्रशोधन, प्याकेजिङ, ब्रान्डिङ र बजार व्यवस्थापन पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यसका लागि कृषि सहकारी, किसान समूह र निजी क्षेत्रबीच सहकार्य आवश्यक छ। प्रत्येक वडामा उत्पादन संकलन केन्द्र स्थापना गर्न सके किसानले उचित मूल्य पाउने वातावरण बन्छ।
पर्यटन पनि स्थानीय उद्यमशीलताको महत्वपूर्ण आधार हो। कुनै वडामा धार्मिक स्थल, प्राकृतिक दृश्य, सांस्कृतिक सम्पदा वा स्थानीय परिकारको विशेषता छ भने त्यसलाई पर्यटनसँग जोडेर होटल, होमस्टे, स्थानीय हस्तकला, कृषि पर्यटन र सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ। यसबाट स्थानीय स्तरमै रोजगारी सिर्जना हुन्छ।
डिजिटल प्रविधिको प्रयोगले उद्यमशीलतालाई नयाँ उचाइमा पुर्याएको छ। आज सामाजिक सञ्जाल, अनलाइन बजार र डिजिटल भुक्तानी प्रणालीका माध्यमबाट साना व्यवसायले पनि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पहुँच बनाउन सक्छन्। त्यसैले स्थानीय तहले डिजिटल उद्यमशीलताका तालिम सञ्चालन गर्नु आवश्यक छ।
सहकारी संस्था, बैंक तथा वित्तीय संस्थाले उद्यमशीलतालाई प्रवर्द्धन गर्ने गरी सहुलियत ऋण र व्यवसायिक परामर्श प्रदान गर्नुपर्छ। ऋण वितरण मात्र पर्याप्त हुँदैन, व्यवसाय सफल बनाउने निरन्तर मार्गदर्शन पनि आवश्यक हुन्छ।
टोल विकास संस्था, आमा समूह, युवा क्लब र सामाजिक संस्थाहरूलाई पनि उद्यम विकास अभियानमा जोड्नुपर्छ। सामूहिक प्रयासबाट उत्पादन, बचत, बजार व्यवस्थापन र स्थानीय ब्रान्ड विकास गर्न सकिन्छ। यसले समुदायमा आत्मनिर्भरता र सहकार्यको भावना विकास गर्छ।
स्थानीय सरकारको वार्षिक बजेटमा उद्यमशीलतालाई उच्च प्राथमिकता दिनुपर्छ। सडक, भवन र अन्य पूर्वाधारसँगै उत्पादन, रोजगारी र आय वृद्धिमा लगानी गरिनुपर्छ। उत्पादनमुखी बजेटले मात्र दीर्घकालीन आर्थिक समृद्धि सम्भव हुन्छ।
समृद्धिको सपना केवल ठूला उद्योग स्थापना गरेर मात्र पूरा हुँदैन। हरेक घरमा एउटा उद्यम, हरेक टोलमा उत्पादन र हरेक वडामा व्यवसायिक वातावरण निर्माण गर्न सकियो भने त्यसले सम्पूर्ण पालिका, जिल्ला र अन्ततः देशको अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउँछ। स्थानीय उत्पादन बढे आयात घट्छ, रोजगारी बढ्छ, गरिबी कम हुन्छ र आर्थिक गतिविधि तीव्र बन्छ।
आजको आवश्यकता भाषण होइन, उत्पादन हो; आश्वासन होइन, अवसर हो; बेरोजगारी होइन, उद्यमशीलता हो। त्यसैले स्थानीय सरकार, निजी क्षेत्र, सहकारी, शैक्षिक संस्था र नागरिक समाज सबै मिलेर टोलटोलमा–वडा वडामा उद्यमशील कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ। यही अभियानले आत्मनिर्भर स्थानीय अर्थतन्त्र निर्माण गर्नेछ र समृद्ध नेपालको सपना साकार पार्ने बलियो आधार तयार गर्नेछ।
समृद्धिको यात्रा प्रत्येक नागरिकको सक्रिय सहभागिताबाट सुरु हुन्छ। जब प्रत्येक टोल उत्पादनशील बन्छ, प्रत्येक वडा उद्यममैत्री बन्छ र प्रत्येक नागरिक आत्मनिर्भर बन्ने अवसर पाउँछ, तब मात्र समृद्ध नेपाल निर्माणको लक्ष्य वास्तविकतामा रूपान्तरण हुनेछ। त्यसैले “सम
सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो।
