दोहा। कतार पुगेका अमेरिकी उच्च प्रतिनिधिमण्डलले इरानसँग तत्काल कुनै उच्चस्तरीय वार्ता नगर्ने भएको छ। कतारका एक वरिष्ठ अधिकारीले मङ्गलबार दिएको जानकारीले इरान युद्धलाई स्थायी रूपमा अन्त्य गर्ने र Strait of Hormuz पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा ल्याउने प्रयासको भविष्यप्रति थप अन्योल सिर्जना गरेको छ।
कतारको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता Majed Al Ansari का अनुसार यस साता क्षेत्रीय सुरक्षा, आणविक कार्यक्रम, आर्थिक विषय र राज्य सञ्चालनसँग सम्बन्धित मुद्दामा प्राविधिक तहका छलफल मात्र हुनेछन्। ती छलफल सफल भएमा आवश्यकताअनुसार पछि उच्च राजनीतिक तहमा पुर्याउन सकिने उनले बताएका छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump का ज्वाइँ Jared Kushner र विशेष दूत Steve Witkoff मङ्गलबार दोहा पुगेका हुन्। उनीहरूको भ्रमण जुन १७ मा भएको १४ बुँदे अन्तरिम सहमतिपछि भएको हो, जसलाई पछिल्लो सप्ताहन्तमा भएका आक्रमण–प्रत्याक्रमणले कमजोर बनाएको छ।
६० दिनभित्र स्थायी युद्धविरामको लक्ष्य
अन्तरिम सहमतिअनुसार अमेरिका र इरानलाई ६० दिनभित्र स्थायी युद्धविरामको सहमति गर्ने, इरानको आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी विवाद समाधान गर्ने तथा क्षेत्रीय सुरक्षाका विषयमा सहमति खोज्ने समयसीमा दिइएको छ।
फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि गरेको आक्रमणपछि सुरु भएको युद्धले विश्वव्यापी तेल तथा अन्य वस्तुको आपूर्ति प्रणालीमा ठूलो असर पारेको थियो। युद्धका क्रममा खाडी क्षेत्रमा ड्रोन तथा मिसाइल आक्रमण बढेका थिए भने हजारौं मानिसको ज्यान गएको बताइएको छ।
इरानको स्पष्ट सन्देश : अमेरिकासँग कुनै बैठक तय छैन
इरानका विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता Esmaeil Baghaei ले अन्तरिम सहमतिको कार्यान्वयन तथा रोक्का गरिएका इरानी सम्पत्ति फुकुवासम्बन्धी विषयमा कतारसँग बुधबार छलफल हुन सक्ने जानकारी दिएका छन्।
तर उनले निकट भविष्यमा अमेरिकासँग कुनै पनि तहको प्रत्यक्ष वार्ता तय नभएको स्पष्ट पारे। उता ह्वाइट हाउसले भने अमेरिकी टोलीले उच्चस्तरीय भेटवार्ता गर्ने बताएको थियो। यस विषयमा दुवै पक्षको धारणा फरक–फरक देखिएको छ।
ट्रम्प : “बैठक महत्वपूर्ण पनि हुन सक्छ, नहुन पनि सक्छ”
यसैबीच सोमबार ह्वाइट हाउसले राष्ट्रपति ट्रम्पले मोरक्कोबाट आयात हुने फस्फेट मलमा लगाइएका केही भन्सार शुल्क अस्थायी रूपमा निलम्बन गर्न अनुमति दिएको जनाएको छ। अमेरिकी किसानहरू मलको अभावसँग जुधिरहेका बेला होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै हुने मलको ढुवानी सामान्य अवस्थामा फर्किन अझै समय लाग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
दोहामा हुने सम्भावित वार्ताबारे ट्रम्पले ह्वाइट हाउसस्थित ओभल अफिसमा पत्रकारहरूसँग भने, “दोहाको बैठक महत्वपूर्ण पनि हुन सक्छ, नहुन पनि सक्छ। के हुन्छ, हामी हेर्नेछौँ।”
होर्मुज जलडमरूमध्यमा तनाव
चार महिनाअघि युद्ध सुरु भएपछि विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) ओसारपसार हुने Strait of Hormuz हुँदै हुने समुद्री यातायात लगभग ठप्प भएको थियो।
त्यसयता इरानले Oman सँग समन्वय गर्दै उक्त जलमार्गमा आफ्नो नियन्त्रण बढाउने प्रयास गरिरहेको छ। इरानले जहाजबाट शुल्क उठाउने योजना सार्वजनिक गर्नुका साथै निर्धारित मार्गबाहिर जाने जहाजलाई रोक्ने नीति पनि लिएको जनाएको छ।
अमेरिकाले इरानले कम्तीमा दुईवटा व्यावसायिक जहाजमाथि ड्रोन वा मिसाइल आक्रमण गरेको आरोप लगाउँदै इरानी सैन्य संरचनामाथि जवाफी आक्रमण गरेको थियो। त्यसको प्रतिक्रियामा इरानले Kuwait र Bahrain मा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डालाई लक्षित गरी मिसाइल तथा ड्रोन प्रहार गरेको जनाएको छ। दुवै पक्षले एकअर्कामाथि युद्धविराम उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएका छन्।
तेलको मूल्यमा गिरावट
तनाव केही कम भएको संकेतसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घट्न थालेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार चालु त्रैमासिकमा तेलको मूल्यमा सन् २०२० को कोभिड–१९ महामारीयताकै सबैभन्दा ठूलो गिरावट आउन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
इरानभित्र असन्तुष्टि
युद्धपछि इरानको धर्मतान्त्रिक नेतृत्व सत्ता जोगाउन सफल भए पनि कमजोर अर्थतन्त्रका कारण सरकारमाथि आन्तरिक असन्तुष्टि बढिरहेको छ। यसैबीच पश्चिमी एक प्रान्तमा भएको गोलीकाण्डमा Islamic Revolutionary Guard Corps का दुई सदस्य मारिएका छन्। उक्त घटनालाई इरानले “आतङ्कवादी आक्रमण” भनेको छ।
लेबनान–इजरायल मोर्चामा पनि अनिश्चितता
अमेरिका–इरान अन्तरिम सहमतिमा इजरायल र इरान समर्थित समूह Hezbollah बीच लेबनानमा जारी द्वन्द्व अन्त्य गर्ने व्यवस्था पनि समावेश गरिएको छ।
तर लेबनानका संसद्का सभामुख Nabih Berri, जो हिजबुल्लाहका निकट सहयोगी मानिन्छन्, ले अमेरिका मध्यस्थतामा प्रस्ताव गरिएको लेबनान–इजरायल युद्धविरामको छुट्टै रूपरेखाप्रति शंका व्यक्त गरेका छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार दक्षिणी लेबनानबाट इजरायली सेना फिर्ता हुने विषयलाई हिजबुल्लाहको निःशस्त्रीकरणसँग जोडिएकाले उक्त प्रस्तावले समाधानभन्दा पनि लामो समयसम्म राजनीतिक तथा सैन्य गतिरोध कायम रहने जोखिम बढाउन सक्छ।
अमेरिकी राजनीतिमा पनि प्रभाव
यस युद्धले विश्वव्यापी मुद्रास्फीति बढाउनुका साथै अमेरिकी अर्थतन्त्रमा समेत दबाब सिर्जना गरेको छ। आगामी नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि निर्वाचनअघि राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पमाथि घरेलु राजनीतिक दबाब बढ्दै गएको विश्लेषण गरिएको छ। उक्त निर्वाचनले अमेरिकी कांग्रेसको शक्ति सन्तुलन निर्धारण गर्नेछ।
(एजेन्सीहरुको सहयोगमा)
सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो ।
