लिउ डियान
भू-उपग्रहहरूले पृथ्वीको परिक्रमा गरिरहँदा, आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) ले राष्ट्रिय सीमाहरू नाघेर विश्वव्यापी विकास र सहयोगको परिदृश्यलाई व्यापक रूपमा पुन: आकार दिइरहेको छ। सन् २०२५ मा प्रवेश गर्दै गर्दा, चीनले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको खुला-स्रोत (open-source) विकासमा ठुलो प्रगति हासिल गर्‍यो, जसका कारण यसको समग्र क्षमता विश्वकै शीर्ष स्थानमा पर्न सफल भयो।

चीनले खुला र समावेशी दृष्टिकोणका साथ विश्वभर एआईको समन्वयात्मक विकासका लागि ठोस सहयोग उपलब्ध गराइरहेको छ। गुइझोउ प्रान्तको गुइआनका पहाडहरूमा चौबीसै घण्टा चल्ने हरित डाटा सेन्टरहरूदेखि लिएर मोजाम्बिकको गाजा प्रान्तमा ‘बेइदोउ (BeiDou) + ड्रोन’ प्रविधिद्वारा सञ्चालित ५,३०० हेक्टरको आधुनिक कृषि (precision agriculture) परियोजनाहरू, र सभ्यताहरूबीचको आदानप्रदानका लागि पुलको काम गरिरहेको ‘आसियान एआई बहुभाषिक अनुवाद केन्द्र’ सम्मका दृश्यहरूले विश्वलाई सशक्त बनाउँदै गरेको “AI+” को एउटा भव्य चित्र प्रस्तुत गर्छन्।

सन् २०२५ को सेप्टेम्बरमा, चीनले “AI+” अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग पहल (International Cooperation Initiative) सुरु गर्‍यो। एक अन्तर्राष्ट्रिय सार्वजनिक हित (public good) र मानव जातिको साझा भविष्यसहितको समुदाय निर्माण गर्ने परिकल्पनालाई कार्यान्वयन गर्ने ठोस प्रयासको रूपमा, यस पहलले पाँचवटा मुख्य क्षेत्रहरूमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ: जनताको कल्याण, वैज्ञानिक र प्राविधिक प्रगति, औद्योगिक अनुप्रयोग, सांस्कृतिक समृद्धि, र प्रतिभाको विकास। यसले विश्वव्यापी एआई विकासका लागि एक कार्यढाँचा स्थापना गरेको छ, जसलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले निकै राम्रोसँग स्वागत गरेको छ।

मानव-केन्द्रित पहल
“AI+” अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग पहलले जनताको कल्याणलाई सबैभन्दा अगाडि राख्छ, जसले गर्दा एआई प्रविधिले सबै देशका जनतालाई फाइदा पुऱ्याउन सकोस्, विशेष गरी विकासशील राष्ट्रहरूलाई उनीहरूका विकासका चुनौतीहरू समाधान गर्न मद्दत मिलोस्।

उदाहरणका लागि, स्वास्थ्य सेवामा एआई-सहायता प्राप्त निदान र उपचार प्रणालीहरूले दुर्गम क्षेत्रहरूमा उच्च-गुणस्तरका चिकित्सा स्रोतहरू पुऱ्याइरहेका छन् र इमेज पहिचान मार्फत रोग निदानको शुद्धतामा सुधार गरिरहेका छन्। शिक्षा क्षेत्रमा, स्मार्ट लर्निङ प्लेटफर्महरूले भौगोलिक बाधाहरूलाई तोडिदिएका छन्, जसले गर्दा विकासशील देशका विद्यार्थीहरूले विश्वभरका उच्च-गुणस्तरका शैक्षिक सामग्रीहरूमा पहुँच पाइरहेका छन् र प्रविधिको न्यानोपन हरेक कुनामा पुगिरहेको छ।

एक ठोस एआई (AI) आधार
प्रविधिको यो मानवीय न्यानोपनको पछाडि ठोस वैज्ञानिक र प्राविधिक सहयोग रहेको छ। यस पहलले नवप्रवर्तनका मोडेलहरूलाई रूपान्तरण गर्न र विभिन्न क्षेत्रहरूबीच अनुसन्धान र विकास (R&D) को सहकार्यलाई बढावा दिन एआईको प्रयोग गर्दछ। ठुला मोडलहरूको अनुसन्धान र खुला-स्रोत साझेदारीमा अग्रणी देशहरूमध्ये एक भएको नाताले, चीनले खुला-स्रोत साझेदारी मार्फत विश्वलाई कम लागतको र समावेशी प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराइरहेको छ।

मोडल प्रविधिमा नवप्रवर्तन र हरित कम्प्युटिङ पावर (green computing power) को निर्माणलाई दुईवटा मुख्य खम्बाको रूपमा अगाडि बढाउँदै चीनले विश्वव्यापी एआई सहयोगका लागि बलियो जग बसालिरहेको छ। सन् २०२५ को अन्त्यसम्ममा चीनको इन्टेलिजेन्ट कम्प्युटिङ पावर १.५९ मिलियन PFLOPS पुगेको छ, जसमा आठवटा योजनाबद्ध राष्ट्रिय कम्प्युटिङ पावर हबहरूको निर्माणलाई तीव्र पारिएको छ र ३०६ वटा राष्ट्रिय हरित कम्प्युटिङ सुविधाहरू निर्माण गरिएका छन्। यसले हरित कम्प्युटिङ पावर विकासका लागि विश्वलाई अनुकरण गर्न योग्य चिनियाँ मोडेल प्रदान गरेको छ। आधारभूत वैज्ञानिक अनुसन्धानमा, ठुला एआई मोडलहरूले बायो-म्यान्युफ्याक्चरिङ (जैव-उत्पादन) र क्वान्टम प्रविधि जस्ता अत्याधुनिक क्षेत्रहरूलाई सशक्त बनाइरहेका छन्, जसले विश्वभरका अनुसन्धानकर्ताहरूलाई नवीन उपलब्धिहरू साझा गर्न मद्दत गरिरहेको छ।

विश्वव्यापी विकासको सशक्तीकरण
विश्वव्यापी विकासमा एआईको सशक्तीकरणले विश्वव्यापी औद्योगिक र आपूर्ति शृङ्खला (supply chains) लाई पनि व्यापक रूपमा पुन: आकार दिइरहेको छ। औद्योगिक अनुप्रयोगहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्दै, यस पहलले उद्योगहरूलाई अपग्रेड गर्न, नयाँ व्यापारिक स्वरूपहरू विकास गर्न र विश्वव्यापी औद्योगिक तथा आपूर्ति शृङ्खलाहरूलाई स्थिर बनाउन एआईको प्रयोगको वकालत गर्दछ। चीनको “कम्प्युटिङ पावर आपूर्ति + अनुसन्धान र अनुप्रयोग” को मोडेलले उल्लेखनीय नतिजाहरू ल्याइरहेको छ: आठवटा राष्ट्रिय कम्प्युटिङ पावर हबहरूले एक एकीकृत राष्ट्रिय कम्प्युटिङ पावर नेटवर्क बनाएका छन्, जसले सीमापार उत्पादन सहकार्यलाई सहयोग पुऱ्याउँछ। ताजिकिस्तानका स्मार्ट खानी क्षेत्रहरू र पाकिस्तानका सहरी इन्टेलिजेन्ट सुरक्षा प्रणालीहरूमा चीनका डिजिटल र इन्टेलिजेन्ट समाधानहरू स्थानीय आवश्यकताहरूसँग गहिरो रूपमा जोडिएका छन्, जसले बहुपक्षीय सहयोग औद्योगिक सशक्तीकरणको एक प्रभावकारी मार्ग हो भन्ने कुरा प्रमाणित गर्दछ।

एआई (AI) मार्फत फस्टाउँदो सभ्यता
सांस्कृतिक समृद्धिलाई बढावा दिनु चीनको ‘ग्लोबल सिभिलाइजेसन इनिसिएटिभ’ (विश्वव्यापी सभ्यता पहल) को एक महत्त्वपूर्ण भाग हो, जसमा जनता-जनताबीचको सम्बन्धलाई अगाडि बढाउन एआईले आवश्यक भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।

चीन र मलेसियाबीचको सहकार्य यसको एउटा उत्कृष्ट उदाहरण हो: चिनियाँ प्राविधिक कम्पनीहरूले स्थानीय कम्पनीहरूसँग हात मिलाएर ‘आसियान एआई बहुभाषिक अनुवाद केन्द्र’ स्थापना गरेका छन्, जसले १३० भन्दा बढी भाषाहरूमा दुईतर्फी अनुवादलाई सहयोग गर्छ र चलचित्र तथा टेलिभिजन सामाग्रीहरूको “३० मिनेटमै द्रुत डबिङ” सम्भव बनाउँछ।

सन् २०२५ मा सुरु गरिएको “ग्लोबल साउथ एआई वर्कशप” ले देशहरूबीच “AI+ व्यावसायिक शिक्षा” सहकार्यलाई गहिरो बनाउन नयाँ प्लेटफर्म खडा गरेको छ। डिजिटल संस्कृति, पर्यटन र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा एआईको प्रयोगले विभिन्न देशका सांस्कृतिक सम्पदाहरूमा नयाँ जीवन फुकेको छ, जसले “AI+” को मानवीय न्यानोपनलाई उजागर गर्दछ। सभ्यताहरू आदानप्रदान र संवाद मार्फत फस्टाउँछन्, र “AI+” सभ्यताहरूबीच आपसी सिकाइको डिजिटल पुल बनिरहेको छ।

सक्षम जनशक्तिको महत्त्व
जनशक्ति नै विकासको आधार हो र जनशक्ति (प्रतिभा) को विकास नै “AI+” को निरन्तर सशक्तीकरणको ग्यारेन्टी हो। यस पहलले खुला-स्रोत प्रविधि र संयुक्त तालिम मार्फत साझेदार देशहरूलाई स्वतन्त्र नवप्रवर्तन क्षमताहरू निर्माण गर्न मद्दत गर्ने कुरामा जोड दिन्छ। एक खुला र समावेशी दर्शनलाई पछ्याउँदै, चीनले प्रविधि मात्र निर्यात गर्दैन, बरु आफ्ना अनुभवहरू पनि साझा गर्दछ।

सन् २०२५ को अन्त्यसम्ममा, चीनको वैध आविष्कार पेटेन्टहरू (valid invention patents) ५.३२ मिलियन पुगेका छन्, र यसको वैध एआई पेटेन्टहरू विश्वमा पहिलो स्थानमा छन्, जसले विश्वको कुल पेटेन्टको ६० प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ। चीनले खुला-स्रोत समुदायहरू र संयुक्त अनुसन्धान मार्फत विश्वभर सान्दर्भिक प्रविधिहरू साझा गर्दछ, जसले विकासशील देशहरूका लागि प्राविधिक बाधाहरूलाई उल्लेखनीय रूपमा कम गरिदिएको छ।

संस्थागत ग्यारेन्टीको सन्दर्भमा, एआई क्षमता निर्माणमा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगलाई सुदृढ गर्ने सम्बन्धमा चीनद्वारा प्रस्तुत प्रस्ताव सन् २०२४ मा संयुक्त राष्ट्र सङ्घ महासभाको ७८ औं सत्रमा सर्वसम्मतिका साथ पारित भएको थियो। चीनले एआई विकास, सुशासन र अनुप्रयोगका बारेमा धेरै एआई क्षमता-निर्माण कार्यशालाहरू आयोजना गरेर राष्ट्र सङ्घको प्रस्तावलाई इमानदारीपूर्वक कार्यान्वयन गरेको छ।

स्थानीय तालिम, संयुक्त शिक्षा कार्यक्रम आदि मार्फत चीनले साझेदार देशहरूलाई एआई जनशक्ति तयार पार्न मद्दत गरिरहेको छ, जसले प्रविधि प्रयोगको अन्तिम बाधालाई हटाउँछ र उनीहरूलाई प्रविधि आयातकर्ताबाट स्वतन्त्र आविष्कारक बन्न सहयोग पुऱ्याउँछ। सन् २०२६ को सुरुवातदेखि चीनले आसियान, मध्य एसिया र अरब देशहरूका लागि थप विशेष एआई क्षमता-निर्माण तालिम पाठ्यक्रमहरू सुरु गरेको छ, जसले क्षेत्रीय एआई सहयोगलाई अझ गहिरो बनाएको छ।

निष्कर्ष
ज्ञान वा बुद्धिमत्ता (Intelligence) को कुनै सीमा हुँदैन, र सँगै मिलेर गरिने ‘विन-विन’ (दुवै पक्षलाई फाइदा हुने) सहकार्य नै अगाडि बढ्ने सही मार्ग हो। वैचारिक दृष्टिकोण, कार्य प्रणाली र व्यावहारिक मार्गदर्शन सहितको पूर्ण रूपरेखा बनेको चीनको “AI+” अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग पहलले साझा विकासका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यलाई अगाडि बढाउने एक शक्तिशाली इन्जिनको रूपमा काम गर्नेछ, र यसले विश्वभरका मानिसहरूका लागि एआईको लाभ (लाभांश) सुनिश्चित गर्नेछ।
लेखक फुदान विश्वविद्यालय, चाइना इन्स्टिच्युटका सह-अनुसन्धानकर्ता लिउ डियान हुनुहुन्छ।

सिस्ने अनलाइन

सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो ।