>गणेश ओली
साँचो कम्युनिस्ट हुनु भनेको केवल नारा लगाउनु, सभा–समारोहमा जोशिला भाषण गर्नु वा आफूलाई कुनै विचारधारासँग जोडिएको घोषणा गर्नु मात्र होइन। यसको वास्तविक अर्थ व्यवहारमा देखिने इमानदारी, अनुशासन, त्याग र जनताप्रतिको गहिरो जिम्मेवारीमा निहित हुन्छ। विचारधारा तब मात्र जीवित हुन्छ, जब त्यो दैनिक जीवन, कार्यशैली र निर्णय प्रक्रियामा प्रकट हुन्छ; अन्यथा, त्यो केवल कागजमा सीमित सिद्धान्त मात्र बन्न पुग्छ।
कम्युनिस्ट आन्दोलनको मूल उद्देश्य समाजमा समानता स्थापना गर्नु, शोषण र विभेदको अन्त्य गर्नु तथा श्रमजीवी वर्गको हित सुनिश्चित गर्नु हो। तर यी उद्देश्यहरू केवल नारामा सीमित भए भने यसको कुनै अर्थ रहँदैन। साँचो कम्युनिस्टले आफूले उठाएका मुद्दाहरूलाई व्यवहारमा उतार्न सक्नुपर्छ। उसले जनताका समस्या बुझ्नुपर्छ, तिनको समाधानका लागि संघर्ष गर्नुपर्छ र आफ्नो जीवनशैलीमा पनि सादगी, पारदर्शिता तथा इमानदारी कायम राख्नुपर्छ।
आजको सन्दर्भमा हेर्दा, धेरैले कम्युनिस्ट नाम प्रयोग गरेर राजनीति गर्ने भए पनि व्यवहारमा त्यसको विपरीत देखिन्छ। सत्ता प्राप्ति, व्यक्तिगत लाभ र अवसरवादमा लिप्त हुने प्रवृत्तिले कम्युनिस्ट विचारधारालाई कमजोर बनाएको छ। यस्तो अवस्थामा साँचो कम्युनिस्ट हुनु भनेको भीडसँग बग्नु होइन, बरु सत्य र सिद्धान्तमा अडिग रहनु हो। जनताको विश्वास जित्नु नारा दिएर होइन, काम गरेर मात्र सम्भव हुन्छ।
इमानदारी साँचो कम्युनिस्टको पहिलो र प्रमुख विशेषता हो। इमानदारी भन्नाले केवल आर्थिक पारदर्शिता मात्र होइन, विचार, व्यवहार र निर्णयमा स्पष्टता र सच्चाइ पनि जनाउँछ। जब कुनै नेता वा कार्यकर्ताले आफ्ना सिद्धान्तहरूलाई व्यवहारमा लागू गर्छ, तब मात्र उसले जनताको विश्वास जित्न सक्छ। यदि ऊ भ्रष्टाचारमा संलग्न हुन्छ, व्यक्तिगत स्वार्थमा फस्छ वा जनताको हितभन्दा आफ्नै फाइदालाई प्राथमिकता दिन्छ भने, उसले आफूलाई जति नै कम्युनिस्ट भने पनि त्यो केवल नाम मात्र हुन्छ।
त्यसैगरी, जनताप्रतिको जिम्मेवारी साँचो कम्युनिस्टको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। जनताको नाममा राजनीति गर्ने तर जनताको समस्या बेवास्ता गर्ने व्यक्ति साँचो कम्युनिस्ट हुन सक्दैन। जनताको दुःख–पीडामा साथ दिनु, तिनका आवाजलाई राज्यसम्म पुर्याउनु र तिनको जीवनस्तर सुधार गर्न निरन्तर प्रयास गर्नु नै वास्तविक जिम्मेवारी हो। यो जिम्मेवारी केवल चुनावको बेला मात्र होइन, सधैं कायम रहनुपर्छ।
साँचो कम्युनिस्टले आफ्नो जीवनशैली पनि सरल र सादा राख्नुपर्छ। अत्यधिक विलासिता, प्रदर्शन र आडम्बरले कम्युनिस्ट विचारसँग मेल खाँदैन। जब नेता र कार्यकर्ता स्वयं विलासी जीवन बिताउँछन्, तब उनीहरूले जनतालाई समानता र न्यायको पाठ पढाउनु विरोधाभासपूर्ण हुन्छ। त्यसैले व्यवहारमा सादगी, आत्मानुशासन र त्याग आवश्यक हुन्छ।
अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको सिद्धान्त र व्यवहारबीचको एकरूपता हो। धेरैजसो अवस्थामा हामी देख्छौँ कि मानिसहरूले एक कुरा बोल्छन् र अर्को गर्छन्। यही असमानताले जनतामा निराशा र अविश्वास पैदा गर्छ। साँचो कम्युनिस्टले भने बोलेको कुरा व्यवहारमा उतार्नुपर्छ। यदि उसले श्रमको सम्मानको कुरा गर्छ भने उसले स्वयं श्रम गर्न हिच्किचाउनु हुँदैन। यदि उसले समानताको कुरा गर्छ भने उसले आफ्नै व्यवहारमा विभेद देखाउनु हुँदैन।
सामूहिकताको भावना पनि कम्युनिस्ट विचारधाराको केन्द्रमा रहेको छ। व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर सामूहिक हितका लागि काम गर्नु साँचो कम्युनिस्टको पहिचान हो। जब व्यक्ति आफ्नो फाइदाभन्दा समाजको हितलाई प्राथमिकता दिन्छ, तब मात्र समाजमा वास्तविक परिवर्तन सम्भव हुन्छ। यसको लागि त्याग, धैर्यता र निरन्तर संघर्ष आवश्यक पर्छ।
समयसँगै चुनौतीहरू पनि परिवर्तन हुन्छन्। आजको विश्वमा आर्थिक असमानता, बेरोजगारी, प्रविधिको असन्तुलित प्रयोग र सामाजिक विभेदजस्ता नयाँ समस्या देखा परेका छन्। साँचो कम्युनिस्टले यी समस्याहरूलाई बुझेर त्यसअनुसार आफ्नो कार्यदिशा तय गर्नुपर्छ। केवल पुराना नाराहरू दोहोर्याएर मात्र काम चल्दैन; नयाँ सन्दर्भअनुसार नयाँ सोच र व्यवहार आवश्यक हुन्छ।
नेपालको सन्दर्भमा पनि यो कुरा अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ। यहाँ कम्युनिस्ट आन्दोलनले ठूलो राजनीतिक परिवर्तन ल्याएको भए पनि जनताको अपेक्षा अझै पूरा हुन सकेको छैन। यसको मुख्य कारण नै सिद्धान्त र व्यवहारबीचको दूरी हो। यदि साँचो अर्थमा कम्युनिस्ट मूल्य र मान्यता व्यवहारमा उतार्न सकियो भने मात्र देशमा वास्तविक परिवर्तन सम्भव हुनेछ।
साँचो कम्युनिस्ट हुनु भनेको एक प्रकारको जिम्मेवारी हो—आफ्नो विचारप्रति, आफ्नो व्यवहारप्रति र सबैभन्दा महत्वपूर्ण जनताप्रति। यो सजिलो बाटो होइन; यसमा संघर्ष छ, त्याग छ र निरन्तर आत्ममूल्यांकन आवश्यक हुन्छ। तर यही बाटोले मात्र समाजमा न्याय, समानता र समृद्धि ल्याउन सक्छ।
यसैले भन्न सकिन्छ—नारा लगाउनु सजिलो छ, तर व्यवहारमा त्यसलाई प्रमाणित गर्नु नै वास्तविक परीक्षा हो। साँचो कम्युनिस्ट त्यही हो, जसले आफ्नो जीवनलाई नै उदाहरण बनाउँछ, जसको शब्द र कर्मबीच कुनै अन्तर हुँदैन र जसले सधैं जनताको पक्षमा उभिएर काम गर्छ।
सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो ।
