उत्तर भारतको उत्तराखण्ड राज्यमा बादल फाटेर आएको विनाशकारी बाढीका कारण सयभन्दा बढी मानिस बेपत्ता भएका छन्।
मंगलबार ठूलो मात्रामा पानी पहाडबाट झरेर उत्तरकाशी जिल्लाको धाराली गाउँमा पस्दा बाटो र भवनहरू जलमग्न भएका थिए।
हाल उद्धार कार्य जारी रहेको छ। उत्तराखण्डका मुख्यमन्त्री पुष्कर सिंह धामीका अनुसार प्रभावित क्षेत्रमा करिब १९० जनालाई हालसम्म सकुशल उद्धार गरिएको छ।
बादल फाट्नु के हो ?
बादल फाट्नु (cloudburst) भन्नाले सानो क्षेत्रमा एकैचोटि अत्यधिक वर्षा हुनु हो, जसले गर्दा तुरुन्तै भीषण बाढी आउन सक्छ। यही कारण उत्तरकाशीमा पनि भिषण बाढी आएको हो।
धाराली पुग्ने उद्धार टोलीहरूलाई अविरल वर्षा र बिग्रिएका बाटोहरूले अवरोध पु¥याइरहेका छन्। बुधबार मुख्यमन्त्री धामी हेलिकप्टरमार्फत प्रभावित क्षेत्र पुगेका थिए र केही पीडित परिवारसँग भेट गरेका थिए।
धाराली गाउँ उत्तरकाशी जिल्लामा पर्छ, जुन हाल बाढीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रहरूमध्ये एक हो।
बाढी भारतको समयअनुसार मंगलबार दिउँसो करिब १:३० बजे आएको थियो। बाढीले खीरगङ्गा नदीको सतह बढाएर पहाडबाट ठूलो मात्रामा हिलो र पानी तल झार्यो।
धाराली एक लोकप्रिय गर्मीयामीन पर्यटन गन्तव्य हो, जुन हर्सिलबाट करिब दुई किलोमिटर टाढा पर्छ। हर्सिलमा भारतीय सेनाको ठूलो आधार शिविर र भारत-तिब्बत सीमा प्रहरी (ITBP) क्याम्प समेत रहेको छ। अधिकारीहरूका अनुसार त्यहाँ कार्यरत कम्तीमा १० जना सैनिकहरू पनि बेपत्ता भएका छन्।
बाढीपछि अवस्था जटिल
भारी हिलो र भग्नावशेषका कारण उद्धार कार्यमा ढिलाइ भइरहेको छ। यद्यपि, उद्धारका लागि हेलिकप्टरहरू परिचालन गरिएको छ।
बाढीले भागीरथी नदीको बहाव पनि अवरुद्ध बनाएको छ। यो नदी तल झरेपछि गङ्गा नदी बन्छ, जुन भारतको सबैभन्दा पवित्र नदी मानिन्छ। अवरुद्ध पानीले कृत्रिम ताल बनाएको छ, जसले ठूलो क्षेत्र डुबानमा पारेको छ, यहाँसम्म कि एक सरकारी हेलिप्याडसमेत जलमग्न भएको छ।
यदि तालको पानी समयमै निकास गर्न सकिएन भने तलका शहर तथा बस्तीहरूका लागि गम्भीर खतरा उत्पन्न हुन सक्ने अधिकारीहरूको चिन्ता छ।
वर्षा अझै जारी रहने पूर्वानुमान
भारतको मौसम विभागले आगामी दिनमा पनि भारी वर्षाको सम्भावना जनाउँदै पहिरोप्रवण क्षेत्रमा नजान सल्लाह दिएको छ। राज्यका केही स्थानमा विद्यालयहरू बन्द गरिएका छन्।
अघिल्ला केही दिनमा प्रशासनले पटक–पटक भारी वर्षाको चेतावनी जारी गरेको थियो, जसका कारण पर्यटकहरूलाई क्षेत्रबाट टाढा रहन आग्रह गरिएको थियो।
मनसुनको समयमा धारालीमा सामान्यतया पर्यटकको चाप कम हुने गर्छ। यही कारणले गर्दा बाढीका बेला थोरै मानिस मात्रै प्रभावित भए। स्थानीय बासिन्दाहरू भन्छन्—यदि पर्यटकको भीड भएको भए, यो घटना अझै भयावह हुन सक्थ्यो।
भूगोलजन्य जोखिम
पश्चिमी हिमालय क्षेत्रमा अवस्थित उत्तराखण्ड राज्य प्राकृतिक प्रकोप, विशेषतः बादल फाट्ने घटना र पहिरोको लागि अत्यन्त संवेदनशील क्षेत्र हो।
सन् २०२१ मा पनि यस्तै बादल फाट्ने घटनाबाट उत्पन्न बाढीमा दुई सयभन्दा बढी मानिसले ज्यान गुमाएका थिए।
उत्तराखण्डमा अहिलेसम्मको सबैभन्दा डरलाग्दो प्रकोप सन् २०१३ मा भएको थियो। त्यो वर्ष बादल फाटेर आएको विनाशकारी बाढी र पहिरोले धेरै गाउँ र शहरहरू सखाप बनाएका थिए। केदारनाथ—हिन्दू तीर्थयात्रीहरूको प्रमुख गन्तव्य—सबैभन्दा बढी प्रभावित भएको थियो। हजारौं मानिस बगाइएका थिए र धेरै शवहरू कहिल्यै भेटिएनन्।
सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो ।
