चिनियाँ चियाको इतिहास
चिया उत्पादनको उद्गमस्थलका रूपमा चीनले हजारौँ वर्ष पुरानो समृद्ध इतिहास बोकेको छ। चिनियाँहरूले चियाको खेती, प्रशोधन र पकाउने शैलीको विकास गरी विश्वव्यापी चिया संस्कृतिको जग बसाले। चीनमा चिया केवल पेय पदार्थ मात्र नभई सांस्कृतिक आदान–प्रदान, आध्यात्मिकता र परम्पराको प्रतीकसमेत हो। यसले देशको सामाजिक जीवन र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा समेत गहिरो प्रभाव पारेको छ।
परिचय
चिया उत्पादनको थालनी चीनबाट भएको मानिन्छ। चिनियाँहरूले नै सबैभन्दा पहिले चियाको बिरुवा पत्ता लगाई खेती गर्न थालेका थिए। उनीहरूले चियालाई प्रशोधन र पकाउने तरिकाहरूको विकास गरी आजको आधुनिक चिया संस्कृतिको आधार तयार गरे। चीनमा चिया केवल तिर्खा मेटाउने माध्यम होइन, यो सांस्कृतिक आदान–प्रदान, आध्यात्मिकता र परम्पराको प्रतिक हो। चिनियाँ चियाको इतिहासले देशभित्रको जीवनशैली र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा चियाको महत्त्वपूर्ण भूमिकालाई देखाउँछ।
प्राचीन उद्गम र सुरुवाती प्रयोग
चिनियाँ चियाको सुरुआत प्राचीन कालमा भएको मानिन्छ। किंवदन्तीअनुसार चियाको खोज सम्राट शेन नोंगले गरेका थिए, जो चिनियाँ पौराणिक कथामा ‘तीन सम्राट’मध्ये एक हुन्। कथन अनुसार, उनले जडीबुटी परीक्षणको क्रममा चियाले विषनाश गर्ने गुण रहेको पत्ता लगाएका थिए। सुरुमा चियालाई औषधीय पेयको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो तर पछि यसले दैनिक जीवनमा लोकप्रियता पायो।
किन र हान वंश (ई.पू. २२१–ई. २२०) को समयमा चियाका पातलाई प्रशोधन गरी केक (चिया पिण्ड) बनाइन्थ्यो। यी केकहरूलाई पिसेर अदुवा, हरियो पियाज आदि मिसाएर उमालेर पिइन्थ्यो। यस कालखण्डले चियाको साधारण औषधीय प्रयोगबाट सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको पेयमा रूपान्तरणको सुरुवात गरेको मानिन्छ।
सांस्कृतिक विकास
वेई, जिन, दक्षिणी र उत्तरी राजवंश (ई. २२०–५८१) को समयमा चिया सामाजिक जमघटका लागि प्रमुख माध्यम बन्न थाल्यो। चिया पिउने संस्कार र परम्पराहरू विकास हुँदै गए। ताङ वंश (ई. ६१८–९०७) को समयमा चिया संस्कृति झन् परिष्कृत बन्यो। यसै समयमा लु युले लेखेको चियाको शास्त्र (The Classic of Tea) नामक पुस्तक प्रकाशित भयो, जसले चियाको खेती, प्रशोधन र उपभोग सम्बन्धी पहिलो विस्तृत मार्गदर्शन प्रदान गर्यो।
सङ वंश (९६०–१२७९) मा चिया संस्कृतिको उत्कर्षकाल मानिन्छ। यस समयमा चिया केवल पेय नभई कला र सौन्दर्यको प्रतीक बन्यो। “चिया अर्डरिङ” भन्ने शैली विकसित भयो, जसमा चियालाई सजाएर प्रस्तुत गर्न प्रतिस्पर्धा गरिन्थ्यो। यो कलात्मक अभ्यासले तत्कालीन शासनको सम्पन्नता र सांस्कृतिक परिष्कारलाई प्रतिबिम्बित गर्यो।
आधुनिकीकरण र विश्वव्यापी प्रभाव
मिङ वंश (१३६८–१६४४) को समयमा चिया संस्कृतिमा उल्लेखनीय परिवर्तन आयो। सम्राट झु युआनझाङले चिया केकको सट्टा खुकुलो चिया (loose-leaf tea) प्रयोग गर्न प्रेरित गरे, जसले चिया पकाउने प्रक्रिया सजिलो बनायो। यस कालमा हरियो, पहेंलो, सेतो, कालो र ओलङ चियाजस्ता विभिन्न प्रकारका चियाहरू विकास भए, जसको आफ्नै विशेषता र स्वास्थ्य लाभ छन्।
छिङ वंश (१६४४–१९११) को समयमा चिया उत्पादन र निर्यात औपचारिक रूपमा संस्थागत भयो। चिनियाँ चिया प्रमुख निर्यात वस्तु बन्यो। रेशम मार्ग र दशहजार माइल लामो चिया मार्ग (Ten-Thousand-Mile Tea Path) जस्ता व्यापारिक मार्गले चियालाई युरोपसहित विश्वभर पुर्याए। यी मार्गहरूमार्फत भएको सांस्कृतिक आदान–प्रदानले पूर्व र पश्चिमबीच आपसी समझदारी विस्तार गर्यो।
हालको महत्व
आज चीन संसारको सबैभन्दा ठूलो चिया उत्पादक मुलुक हो। यहाँ विभिन्न जलवायुगत क्षेत्रअनुसार विविध प्रकारका चिया उत्पादन हुन्छन्। चिनियाँ चियाले आज पनि सांस्कृतिक आदानप्रदानमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ। मे २१ तारिखका दिन मनाइने अन्तर्राष्ट्रिय चिया दिवसले चियाको विश्वव्यापी महत्त्वलाई मान्यता दिन्छ। संयुक्त राष्ट्रसंघद्वारा अनुमोदित यो दिवसले चियाको दिगो विकास र सांस्कृतिक सम्पदामा पर्ने प्रभावबारे चेतना फैलाउने उद्देश्य राखेको छ।
निष्कर्ष
चिनियाँ चियाको इतिहास सांस्कृतिक विकास र अन्तर्राष्ट्रिय प्रभावको कथन हो। प्राचीन औषधीय प्रयोगदेखि लिएर सङ वंशको कलात्मक मूल्य र आजको विश्वव्यापी लोकप्रियता हुँदै चिया चीनको सांस्कृतिक पहिचानको अभिन्न हिस्सा रहँदै आएको छ। यो विश्व समाजबीचको सम्बन्ध गाँस्ने एक सशक्त सेतुको रूपमा पनि स्थापित भइसकेको छ।
स्रोतः चाइना डेली
सिस्ने पश्चिम नेपालको एउटा हिमाल हो । हिमालजस्तै दृढ भएर डिजिटल पत्रकारितालाई अगाडि बढाउन हामीले यो नाम रोज्यौं । हिमालजस्तै दृढ भएर अघि बढ्न संकल्प गर्ने यो हाम्रो सानो प्रयास हो ।
